Uczeń zdolny – charakterystyka dziecka uzdolnionego, jego potrzeby.

 

 

 

                                                         Motto:

                                                         „ Dzieci przychodzą na świat,

                                                            Każde z własną niepowtarzalną iskierką.

                                                            My, ich rodzice, nauczyciele jesteśmy

                                                            Strażnikami tego ognia….

                                                            Niepowtarzalność, indywidualność

                                                            Młodych ludzi musi być

                                                            Szanowana i rozwijana.”

 

 

Każde dziecko jest kimś szczególnym. Niektóre dzieci mają określony talent w jednym kierunku, inne wykazują zdolności w wielu dziedzinach. Niektóre te zdolności mogą drzemać w zakamarkach umysłu niewykorzystane przez całe życie, gdyż nie zostały zauważone i odpowiednio ukształtowane.

Możliwości dzieci są niesamowite ! 

Godnym podkreślenia jest fakt, iż KAŻDE dziecko przychodzi na świat utalentowane, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją, zadatkami na rozwijanie wielkiej twórczości oraz dużym talentem społecznym.

Jest ono w stanie rozwinąć swój talent w bardzo szybkim czasie, jeśli tylko zostanie on poddany odpowiedniej stymulacji. Talent dziecka ujawnia się we wczesnym wieku. Jest, więc oczywiste, że im szybciej zostanie on rozpoznany, tym większe prawdopodobieństwo, że dziecko będzie go pomyślnie rozwijać. To my – dorośli, rodzice i nauczyciele powinniśmy odgrywać znaczącą rolę w zapewnieniu im pełnej samorealizacji. Pomagając dziecku w drodze do wspaniałej przyszłości wzbogacamy nie tylko świat dziecka, ale także swój własny.

 

Uczeń zdolny – charakterystyka.

 

„Uczeń zdolny” to taki, który wykazuje ponadprzeciętny poziom rozwoju psychofizycznego, połączonego z ciekawością poznawczą i wysokim poziomem motywacji, przejawiającym się w samodzielnym i konsekwentnym poszukiwaniu odpowiedzi na stawiane przez siebie pytania.

Definicji „uczeń zdolny” jest wiele. Tadeusz Lewowicki na podstawie zebranych przez siebie definicji pojęcia uczeń zdolny wyróżnił głównie cechy. Są to: wysoki poziom zdolności ogólnych do uczenia się, określone zdolności specjalne oraz wysokie osiągnięcia lub możliwości osiągnięć w różnych dziedzinach.

Uczniów zdolnych charakteryzują inne cechy, które są związane ze zdolnościami i wpływają na ich rozwój i osiągnięcia. Wśród nich wyróżnia się: silne i wielostronne zainteresowania, silną motywację do zajmowania się wybranymi dziedzinami, sprzyjające uczeniu się właściwości układu nerwowego (np. silne i ruchliwe procesy nerwowe), zrównoważenie emocjonalne, szybki styl uczenia się.

Biorąc pod uwagę efekty kształcenia i osiągnięć uzyskiwanych przez uczniów zdolnych, dokonano próby charakterystyki uczniów zdolnych ( J. Rejkowski, J. Streleu, Z. Włodarski, K. Czarnecki ). Uczniowie ci:

1.     Uczą się szybciej i łatwiej niż pozostali.

2.     Opanowują znacznie szerszy zakres materiału.

3.     Pojmują treści o stosunkowo najwyższym poziomie trudności, przejawiają skłonności do strukturyzacji materiału, dostrzegają związki, prawa, prawidłowości itp.

4.     Wyróżniają się oryginalnością i twórczym podejściem do zagadnień i problemów.

Poza tym ucznia zdolnego cechuje:

·        Chęć poznawania nowych zjawisk i sytuacji.

·        Interesuje się otoczeniem.

·        Dobrze radzi sobie z pokonywaniem trudności.

·        Sam wynajduje problemy, szukając niekonwencjonalnych sposobów ich rozwiązywania.

·        Dysponuje bogatym słownictwem.

·        Wyprzedza w rozwiązywaniu zadań kolegów.

·        Stawia wiele pytań.

·        Niechętnie przyswaja wiedzę w sposób pamięciowy.

·        Domaga się udowodnienia wszelkich twierdzeń.

·        Przejawia najwyższą aktywność twórczą w chwili przerabiania nowych partii materiału.

·        Ma wielką motywację do nauki.

·        Ma dużą potrzebę poznawania.

·        Dobrą pamięć.

·        Poprawność językową.

Ogromny wpływ na rozwój powyższych cech wywiera środowisko wychowawcze – głównie rodzina i szkoła.

Na rodzicach spoczywa ogromna odpowiedzialność. To oni zazwyczaj jako pierwsi dostrzegają zdolności dziecka i to oni wybierają (lub nie) drogę rozwoju talentu ich pociechy. Powinni nie tylko wychwycić wszystkie predyspozycje, ale także je kształtować, rozwijać, rozszerzać i wzbogacać, zapewniając dziecku odpowiednie zajęcia. Bardzo istotna dla rozwoju umiejętności dziecka jest rodzicielska życzliwa zachęta.

Dzieci potrzebują opiekuńczej ręki w rozwijaniu i wykorzystywaniu swoich zainteresowań, zdolności. Nasze dzieci potrzebują również wprowadzenia w skomplikowany dla nich świat, poczucia bezpieczeństwa, zaufania i regularności w podejmowanych działaniach. To utrwala w nich nabyte zdolności i umożliwia odważne stawianie przed nowymi wyzwaniami. Wspaniałym i interesującym sposobem realizującym te wymagania jest zapewnienie dziecku towarzystwa osoby, która będzie mu fachowym i kompetentnym przewodnikiem po krainie własnych możliwości. Indywidualne zajęcia dziecka z kimś, kto umie otworzyć przed nim skarbnicę wiedzy, mogą w stosunkowo krótkim czasie spowodować trwałe i owocne rozwinięcie zdolności i talentu.

Zapewniając dziecku możliwość rozwijania się w pełni rodzice dają mu najwspanialszy prezent na całe życie – umożliwiają mu lepszy start. Dzieci, którym rodzice zapewniają harmonijny rozwój osiągają wiele.

W szkole dążą do celu, są pozytywnie nastawione, pewne siebie, asertywne, elastyczne i prężne, zdyscyplinowane, dociekliwe, przedsiębiorcze, dumne z siebie i swoich sukcesów.

Człowiek rozwija się przez całe życie. Okres szkolny jest jednym z najintensywniejszych etapów rozwoju osoby. Rola edukacji, szkoły ma podobnie jak środowisko rodzinne, niebagatelne znaczenie.

Duża odpowiedzialność za rozwijanie zdolności dzieci spoczywa również na szkole. Na znaczącą rolę nauczania w kształceniu młodych umysłów zwrócił uwagę Jan Amos Komeński w „Wielkiej dydaktyce”, w której prosił wychowawców:

·        ceńcie twórcze myślenie,

·        poddawajcie w wątpliwości wszystko,

·        i każcie się dziwić wszystkiemu.

Ta propozycja pedagoga była i jest aktualna; dziś rozbudzać umysły nakazuje nam Tornance we „Wskazówkach dla nauczycieli”.

Zaleca nauczycielom, aby:

·        cenili twórcze myślenie uczniów,

·        zwiększali ich wrażliwość,

·        zachęcali do manipulowania przedmiotami i liczbami,

·        nie narzucali schematów,

·        kultywowali w klasie twórczą atmosferę,

·        popierali i doceniali inicjatywę wychowanków w uczeniu się,

·        popierali zdobywanie wiedzy w różnych dziedzinach,

·        wychowywali ludzi o śmiałym umyśle.

Właściwe kierowanie rozwojem uczniów zdolnych wymaga analizy ich potrzeb obejmujących całokształt sytuacji i warunków, w jakich dziecko się rozwija. Na tej podstawie dopiero inwencja twórcza nauczyciela może stworzyć pełne możliwości wpływające na harmonijny rozwój zdolności. Uczeń uzdolniony powinien być wychowywany w atmosferze aktywnego uczestnictwa i działania, w poczuciu przygody intelektualnej i własnych twórczych poszukiwań. Rozbudzanie u niego wyobraźni i fantazji, pracowitości to główne przesłanki jego rozwoju. Często uczeń zdolny traktowany jest jako „inna osoba”, nierzadko kłopot dla nauczyciela. A przecież dziecko zdolne, to jedynie dziecko o zwiększonych potrzebach w zakresie: osiągnięć sukcesów, poszukiwań, samopoznania, ciągłych wyzwań, pozytywnego obrazu siebie.

Aby potencjał dziecka zdolnego nie został zmarnowany, warto zadać sobie trochę trudu. Należy pamiętać o dostosowaniu odpowiednich form pracy z dzieckiem zdolnym. Wśród proponowanych godne polecenia są następujące formy pracy:

1.     Przydzielanie dodatkowych zadań do rozwiązywania na lekcji.

2.     Różnicowanie zadań klasowych, kontrolnych i domowych. Zadawanie pewnych problemów podczas ferii, wakacji.  Układanie systematyczne, np. raz w miesiącu zestawów zadań z uwzględnieniem zasady stopniowania trudności.

3.     Stwarzanie sytuacji problemowych, zachęcających ucznia do usuwania problemów i oceniania każdego pomysłu, samodzielne układanie zadań, rebusów, łamigłówek oraz zagadek.

4.     Opracowywanie nowego materiału z podręcznika szkolnego przy użyciu np. testów programowych.

5.     Uczeń zdolny otrzymuje pod opiekę stałą lub doraźnie uczniów słabszych. Wdrażanie ucznia zdolnego do roli asystenta.

6.     Organizowanie konkursów zadaniowych, zachęcanie do udziału w olimpiadach.

Podsumowując należy pamiętać, iż nieważne, czy ktoś jest trochę zdolny, czy szczególnie uzdolniony. Każdemu powinniśmy pomóc rozwijać jego zdolności. Warto inwestować swój czas i wysiłek, widząc cel, do którego zmierzają nasze dzieci.

Nie wiemy, które zdolności zostaną najlepiej rozwinięte, dlatego warto wychowywać dzieci w duchu optymizmu i wiary w ich zdolności. W ten sposób nie zamykamy przed nimi drogi odkrywania możliwości ich własnego umysłu. Ludzie, którzy z dzieciństwa wynieśli pewność siebie i ciekawość świata, lepiej radzą sobie w życiu i częściej odnoszą sukcesy. Kiedy pesymistycznie patrzymy na zdolności naszego dziecka, ograniczamy je.  Jest wysoce prawdopodobne, że ono samo od siebie też niewiele będzie wymagało. Dzieci doskonale zdają sobie sprawę, co myślą o nich rodzice i ma to wpływ na ich myślenie o sobie samych. Rodzice poprzez sposób, w jaki myślą o swoim dziecku mogą powstrzymać i ograniczyć rozwój umysłu dziecka, lub wspierać i zachęcać swoją pociechę do wykorzystywania swojego potencjału.

Sukces, satysfakcjonuje życie, nie jest udziałem ludzi w czepku urodzonych, ale świadomie i mądrze kształtowanych.

                               

 

                                                                                                 Autor artykułu:

                                                                                                    mgr Ewa Tokarz

 

 

 

Literatura:

1.     J. A Komeński „Wielka dydaktyka”

2.     T. Lewowicki „Kształcenie uczniów zdolnych, WSiP, Warszawa 1986

3.     J. Rejkowski „Z zagadnień psychologii motywacji, Warszawa 1977

4.     Z. Włodarski „Wprowadzenie do psychologii. Podręcznik dla nauczyciela, WSiP, Warszawa 1996